പ്രശസ്ത ഇസ്‌ലാമിക പഠന വിദഗ്ധൻ ജോൺ എൽ. എസ്പോസിറ്റോ അന്തരിച്ചു

കുവൈറ്റ് സിറ്റി, കുവൈറ്റ് 2026 ജൂലൈ 16 ALN: വാഷിങ്ടൺ: ലോക പ്രശസ്ത ഇസ്‌ലാമിക പഠന വിദഗ്ധനും ജോർജ്ടൗൺ സർവകലാശാല പ്രഫസറുമായ ജോൺ എൽ. എസ്പോസിറ്റോ (86) അന്തരിച്ചു. അഞ്ച് പതിറ്റാണ്ടിലേറെയായി ഇസ്‌ലാമിനെയും മുസ്ലിം-പാശ്ചാത്യ ബന്ധങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങള്‍ക്ക് നേതൃത്വം നല്‍കിയ എസ്‌പോസിറ്റോ, ഇസ്ലാമിനെക്കുറിച്ചുള്ള തെറ്റിദ്ധാരണകള്‍ തിരുത്താനും മതാന്തര സംവാദം ശക്തിപ്പെടുത്താനും നിർണായക സംഭാവനകള്‍ നല്‍കി.

ജോർജ്ടൗൺ സർവകലാശാലയിലെ റിലീജിയൻ ആൻഡ് ഇന്റർനാഷണൽ അഫയേഴ്സ് വിഭാഗം പ്രഫസറായിരുന്നു. ഇസ്‌ലാമിനെയും മതങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളെയും സമകാലിക മുസ്‌ലിം സമൂഹങ്ങളെയും കുറിച്ച് ആഗോളതലത്തിൽ അക്കാദമികവും പൊതുപരവുമായ ധാരണകൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ രചനകൾ നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. prominente ഇസ്‌ലാമിക പണ്ഡിതനായിരുന്ന ഇസ്മായിൽ റാജി അൽ-ഫാറൂഖിയുടെ മേൽനോട്ടത്തിലായിരുന്നു എസ്പോസിറ്റോ ഡോക്ടറൽ പഠനം പൂർത്തിയാക്കിയത്.

എസ്പോസിറ്റോയുടെ പ്രധാന പുസ്തകങ്ങളിൽ ചിലത്, ‘Shariah: What Everyone Needs to Know (with Natana Delong-Bas; Oxford, 2018)’, ‘Islam and Democracy after the Arab Spring (with J. Voll and Tamara Sonn; Oxford, 2015)’, ‘Religion and Violence (Mdpi AG, 2016), Who Speaks for Islam? What a Billion Muslims Really Think (with Dalia Mogahed; Gallup, 2008)’, ‘What Everyone Needs to Know About Islam (Oxford, 2011)’, ‘The Future of Islam (Oxford, 2013), and Islamophobia: The Challenge of Pluralism in the 21st Century (Oxford, 2011)’ എന്നിവയാണ്. ഈ പുസ്തകങ്ങൾ, ഇസ്‌ലാമിന്റെ മതപരമായ, സാമൂഹികമായ, രാഷ്ട്രീയമായ ഘടകങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ആഴത്തിലുള്ള വിശകലനങ്ങൾ നൽകുന്നു, കൂടാതെ മുസ്ലിം-പാശ്ചാത്യ ബന്ധങ്ങളുടെ സങ്കീർണ്ണതയെ മനസിലാക്കുന്നതിൽ സഹായിക്കുന്നു.

‘ദ ഓക്സ്ഫോർഡ് എൻസൈക്ലോപീഡിയ ഓഫ് ദി മോഡേൺ ഇസ്‌ലാമിക് വേൾഡ്’, ‘ദ ഓക്സ്ഫോർഡ് ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് ഇസ്‌ലാം’, ‘ദ ഓക്സ്ഫോർഡ് ഡിക്ഷണറി ഓഫ് ഇസ്‌ലാം’, ‘ദ ഓക്സ്ഫോർഡ് എൻസൈക്ലോപീഡിയ ഓഫ് ദി ഇസ്‌ലാമിക് വേൾഡ് (ആറ് വാല്യങ്ങൾ)’, ‘ഓക്സ്ഫോർഡ് ഇസ്‌ലാമിക് സ്റ്റഡീസ് ഓൺലൈൻ’ ഉൾപ്പെടെ ഓക്സ്ഫോർഡിന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട നിരവധി റഫറൻസ് ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ മുഖ്യ പത്രാധിപരായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ജോർജ്ടൗൺ സർവകലാശാലയിലെ ‘പ്രിൻസ് അൽ-വലീദ് സെന്റർ ഫോർ മുസ്‌ലിം-ക്രിസ്ത്യൻ അണ്ടർസ്റ്റാൻഡിങ്‘ എന്ന സ്ഥാപനത്തിന്റെ സ്ഥാപക ഡയറക്ടറായിരുന്നു. ഈ കേന്ദ്രം, ഇസ്‌ലാമിനെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങളെയും ക്രിസ്ത്യൻ-മുസ്ലിം ബന്ധങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള സംവാദങ്ങളെയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിൽ വലിയ പങ്കുവഹിച്ചു. 1988ൽ ‘മിഡ്ല് ഈസ്റ്റ് സ്റ്റഡീസ് അസോസിയേഷൻ ഓഫ് നോർത്ത് അമേരിക്ക’യുടെ (എം.ഇ.എസ്.എ) പ്രസിഡന്റായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. കൂടാതെ, അമേരിക്കൻ അക്കാദമി ഓഫ് റിലീജിയൻ, അമേരിക്കൻ കൗൺസിൽ ഫോർ ദ സ്റ്റഡി ഓഫ് ഇസ്‌ലാമിക് സൊസൈറ്റീസ് എന്നിവയുടെ президന്റ്റായും അദ്ദേഹം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1999 മുതൽ 2004 വരെ, ‘സെന്റർ ഫോർ ദ സ്റ്റഡി ഓഫ് ഇസ്‌ലാം ആൻഡ് ഡെമോക്രസി’യുടെ ബോർഡ് ഓഫ് ഡയറക്ടേഴ്സ് വൈസ് ചെയർമാനായിരുന്നു. വേൾഡ് ഇക്കണോമിക് ഫോറത്തിന്റെ ‘കൗൺസിൽ ഓഫ് 100 ലീഡേഴ്സ്’, യു.എൻ അലയൻസ് ഓഫ് സിവിലൈസേഷൻസിന്റെ ഹൈ ലെവൽ ഗ്രൂപ്പ്, തീവ്രവാദ വിരുദ്ധ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കായുള്ള യൂറോപ്യൻ വിദഗ്ധ സംഘം എന്നിവയിലും അംഗമായിരുന്നു. ഈ സംഘടനകളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പങ്കാളിത്തം, ഇസ്‌ലാമിനെക്കുറിച്ചുള്ള സമഗ്രമായ ധാരണയും മതാന്തര സംവാദത്തിന്റെ പുരോഗതിയും ലക്ഷ്യമിട്ടിരുന്നു.

വിജ്ഞാനരംഗത്തും മതങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പൊതുബോധം രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിലും അദ്ദേഹം നൽകിയ സംഭാവനകൾ മാനിച്ച് നിരവധി പുരസ്കാരങ്ങൾ ലഭിച്ചു. ഇതിൽ, 2008-ൽ അദ്ദേഹത്തിന് നൽകപ്പെട്ട ‘ആർട്ട് ഓഫ് സിവിലൈസേഷൻസ് അവാർഡ്’ ഉൾപ്പെടുന്നു, ഇത് മതങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സമവായം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ അംഗീകരിക്കുന്നു.

ജീവിതകാലം മുഴുവൻ കത്തോലിക്ക വിശ്വാസിയായിരുന്നെങ്കിലും ഇസ്‌ലാമിനെക്കുറിച്ചുള്ള വസ്തുനിഷ്ഠവും സമതുലിതവുമായ പഠനങ്ങളിലൂടെ മുസ്ലിം ലോകത്തിന്റെ വിശ്വാസവും ആദരവും നേടി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ, ഇസ്‌ലാമിനെക്കുറിച്ചുള്ള തെറ്റിദ്ധാരണകൾക്കും സങ്കടങ്ങൾക്കും മറുപടി നൽകുന്നതിന് ഒരു ശ്രമമായിരുന്നു, കൂടാതെ മതങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സഹിഷ്ണുതയെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിലും അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു.

എസ്പോസിറ്റോയുടെ വിയോഗം ആഗോള അക്കാദമിക് സമൂഹത്തിനും മതാന്തര സംവാദരംഗത്തിനും വലിയ നഷ്ടമായാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പഠനങ്ങൾ, ഇസ്‌ലാമിനെയും മുസ്ലിം-പാശ്ചാത്യ ബന്ധങ്ങളെയും സംബന്ധിച്ചുള്ള ആഴത്തിലുള്ള അറിവുകൾ നൽകുകയും, അതിലൂടെ സമാധാനപരമായ സഹവാസത്തിനുള്ള വഴികൾ കണ്ടെത്താൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്തു.

1998 ഏപ്രിലിൽ ജമാഅത്തെ ഇസ്‌ലാമി സംസ്ഥാന സമ്മേളനത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ കേരളം സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ആ പ്രദേശത്തെ മുസ്ലിം സമൂഹത്തെക്കുറിച്ചും, അവരുടെ സംസ്കാരത്തെക്കുറിച്ചും, അവരുടെയെഴുത്തുകൾക്കും വിശ്വാസങ്ങൾക്കും എങ്ങനെ മാന്യമായ രീതിയിൽ സമീപിക്കണം എന്നതിനെക്കുറിച്ചും വിശദമായി സംസാരിച്ചു.

എസ്പോസിറ്റോയുടെ പാഠങ്ങൾ, ആഗോള തലത്തിൽ മതങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണത്തിന് ഒരു മാതൃകയായി നിലനിൽക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിയോഗം, ഇസ്‌ലാമിക പഠനങ്ങൾക്കും മതാന്തര സംവാദത്തിനും ഒരു പുതിയ ദിശാപദം നൽകേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയെ കൂടി ഉണർത്തുന്നു.

എസ്പോസിറ്റോയുടെ ജീവിതം, ഇസ്‌ലാമിന്റെ സമകാലിക സാഹചര്യങ്ങൾ, ചരിത്രം, സംസ്കാരം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ആഴത്തിലുള്ള അറിവും, മതങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു സമഗ്രമായ പഠനമായി തുടരുന്നു.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാവനകൾ, ഇസ്‌ലാമിനെക്കുറിച്ചുള്ള തെറ്റിധാരണകൾക്കും ഭീകരവാദത്തിനും എതിരെ ഒരു ശക്തമായ പ്രതികരണമായിരുന്നു. ഇസ്ലാമിക പഠനങ്ങൾ, മതാന്തര സമവായം, സാമൂഹിക നീതി, സമാധാനപരമായ സഹവാസം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ, ഭാവി തലമുറകൾക്കായി ഒരു മാതൃകയായി നിലനിൽക്കുന്നു.

ജോൺ എൽ. എസ്പോസിറ്റോയുടെ ജീവിതം, ഇസ്‌ലാമിക പഠനങ്ങളിൽ മാത്രമല്ല, ആഗോള സാമൂഹ്യ-രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങളിലും ഒരു മാറ്റം സൃഷ്ടിച്ച വ്യക്തിത്വമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പഠനങ്ങൾ, ഇസ്‌ലാമിന്റെ സമകാലിക പ്രശ്നങ്ങൾ, വിശ്വാസങ്ങൾ, സംസ്കാരങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ഒരു സമഗ്രമായ അവലോകനവും, ആഴത്തിലുള്ള സാങ്കേതികവും സങ്കീർണ്ണമായ വിശകലനങ്ങളും നൽകുന്നു.

അദ്ദേഹം ഇസ്‌ലാമിന്റെ മതപരമായ, സാമൂഹികമായ, രാഷ്ട്രീയമായ ഘടകങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ആഴത്തിൽ പഠിക്കുകയും, മുസ്ലിം-പാശ്ചാത്യ ബന്ധങ്ങളുടെ സങ്കീർണ്ണതയെ മനസിലാക്കാൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഇസ്‌ലാമിക പഠനങ്ങൾക്കായി അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ച അടിസ്ഥാനങ്ങൾ, ഇസ്‌ലാമിനെക്കുറിച്ചുള്ള പൊതു ധാരണകളെ മാറ്റാൻ, മതാന്തര സംവാദം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കാൻ, സാമൂഹിക നീതി ഉറപ്പാക്കാൻ, സമാധാനപരമായ സഹവാസം സാധ്യമാക്കാൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്തു.

എസ്പോസിറ്റോയുടെ പ്രവർത്തനം, ഇസ്‌ലാമിനെക്കുറിച്ചുള്ള തെറ്റിദ്ധാരണകൾക്കുള്ള ഒരു ശക്തമായ മറുപടി ആയിരുന്നു, പ്രത്യേകിച്ച് 21-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഇസ്‌ലാമഫോബിയുടെയും ഭീകരവാദത്തിന്റെയും ഉയർച്ചയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പഠനങ്ങൾ, ഇസ്‌ലാമിന്റെ സമകാലിക സാഹചര്യങ്ങൾ, ചരിത്രം, സംസ്കാരം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ആഴത്തിലുള്ള അറിവും, മതങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിയോഗം, ഇസ്‌ലാമിക പഠനങ്ങൾക്കും മതാന്തര സംവാദത്തിനും ഒരു പുതിയ ദിശാപദം നൽകേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയെ ഉണർത്തുന്നു. എസ്പോസിറ്റോയുടെ പാഠങ്ങൾ, ആഗോള തലത്തിൽ മതങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണത്തിന് ഒരു മാതൃകയായി നിലനിൽക്കുന്നു, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ, ഭാവി തലമുറകൾക്കായി ഒരു മാതൃകയായി നിലനിൽക്കുന്നു.