మండే ఎండలు - కులవివక్ష: నీటి కొరత వల్ల తీవ్రత

న్యూ ఢిల్లీ, భారతదేశం 25, ఆగ 2026 ALN: రెండు నెలల క్రితం.. సూర్యోదయం కాగానే 40 ఏళ్ల మమత ఆ రోజు తాను చేయబోయే 10 ప్రయాణాలలో మొదటి దానికి సిద్ధమయ్యారు.

ఉత్తర ప్రదేశ్‌లో కరవు పీడిత ప్రాంతమైన బుందేల్‌ఖండ్‌లోని జలౌన్ జిల్లాలో తన ఊరి సమీపంలోని చేతి పంపు దగ్గరకు ఆమె ఖాళీ ప్లాస్టిక్ బక్కెట్లను తీసుకు వెళ్లారు.

ఈ ప్రాంతంలో కొన్నిచోట్ల ఎండలు 40 డిగ్రీల సెల్సియస్‌ దాటి మండిపోతున్నాయి. మమత వంటి మహిళలు కేవలం నీటి కోసం పోరాడడం మాత్రమే కాదు, వారి జీవనాధారాలను కూడా కాపాడుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు.

ప్రభుత్వ తాగునీటి పథకం కింద ఏర్పాటు చేసిన కుళాయిలు రెండేళ్లుగా ఎండిపోయాయని ఆమె చెప్పారు. ఇది ఈ ప్రాంతంలో నీటి కొరతను మరింత తీవ్రతరం చేస్తోంది, ఎందుకంటే ప్రజలు ప్రాథమిక అవసరాలను కూడా తీర్చుకోలేక పోతున్నారు.

వెయ్యి మంది జనాభా ఉన్న ఆ గ్రామంలో ఎక్కువ మంది చేతి పంపుల మీదే ఆధారపడాల్సి వస్తోందన్నారు. ఈ పరిస్థితి గ్రామంలో ఉన్న సామాజిక మరియు ఆర్థిక అసమానతలను మరింత కట్టుదిట్టంగా చేస్తోంది.

తమ 11 మంది కుటుంబ సభ్యులు, పశువులకు అవసరమైన తాగునీరు తేవడానికి గంటల సమయం పడుతోందని మమత అన్నారు. ఇది కేవలం ఒక కుటుంబానికి మాత్రమే కాదు, మొత్తం గ్రామానికి సంబంధించిన సమస్య. నీటి కోసం పోరాటం చేస్తున్నప్పుడు, వారు సమాజంలో ఉన్న వివక్షను కూడా ఎదుర్కొంటున్నారు.

అయితే ఎండ ఒక్కటే ఆమెకు అడ్డంకి కాదు. మమత దళితులలోని వాల్మీకి సామాజిక వర్గానికి చెందినవారు. భారతదేశంలో శతాబ్దాల నాటి కులవ్యవస్థలో వీరిని ఒకప్పుడు "అంటరానివారు"గా చూసేవారు. ఇప్పటికీ వీళ్లు సమాజంలో వివక్షను ఎదుర్కొంటున్నారు.

నీటి కొరత వల్ల తీవ్రమవుతున్న కుల వివక్ష

ఊళ్లోని ఆధిపత్య కులాల వారు హ్యాండ్‌పంపును వాడడం పూర్తయ్యే వరకు తాను వేచి చూస్తానని, ఆ తర్వాతే తాను అక్కడికి వెళ్తానని ఆమె చెప్పారు. ఇది కుల వివక్షను అగ్రవర్ణాల వారు అనుభవిస్తున్న దళితులపై మోపుతున్నారు.

"అక్కడ ఎవరైనా నిలబడి ఉంటే, మేము నీళ్లు పట్టుకోలేం. వాళ్లు వెళ్లే వరకు ఆగాల్సిందే" అని ఆమె అన్నారు. ఈ విధంగా, మమత వంటి దళితులు తమ ప్రాథమిక అవసరాలను తీర్చుకోవడానికి కూడా సవాళ్లను ఎదుర్కొంటున్నారు.

తాము నీళ్లు పట్టుకున్న తర్వాత కొందరు అగ్రవర్ణాల వారు ఆ పంపును "శుభ్రం" చేయడానికి దానిపై నీళ్లు పోస్తారని ఆమె చెప్పారు. "ఇది దశాబ్దాలుగా జరుగుతూనే ఉంది" అని మమత అన్నారు. ఈ పరిస్థితి కేవలం వ్యక్తిగత అనుభవాలు మాత్రమే కాదు, భారతదేశంలో కుల వ్యవస్థ మరియు ఆర్థిక అసమానతలపై కూడా ప్రభావం చూపిస్తున్నాయి.

ఉత్తరప్రదేశ్, మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రాలలోని పలు జిల్లాల్లో విస్తరించి ఉన్న బుందేల్ ఖండ్ ప్రాంతంలో కరవు ఎక్కువ. ఇక్కడ వర్షపాతం తక్కువ. ఈ ప్రాంతం 2002 - 2016 మధ్యకాలంలో తీవ్ర కరవు పరిస్థితులను ఎదుర్కొని దేశంలో నీటి ఎద్దడికి చిహ్నంగా మారింది. బుందేల్‌ఖండ్ పీఠభూమి రాతిమయమైన భూభాగం కావడం వల్ల అది ఎక్కువ భూగర్భ జలాలను నిల్వ చేసుకోలేదు.

ఈ ప్రాంతంలో ప్రభుత్వం నీటి సంరక్షణ చర్యలు తీసుకున్నప్పటికీ అస్తవ్యస్తమైన వర్షపాతం, పెరుగుతున్న ఉష్ణోగ్రతల వల్ల నీటి లభ్యత తగ్గుతోంది. ఈ ప్రాంతం అంతటా ఉష్ణోగ్రతలు పెరిగినట్లు వందేళ్లకు పైగా వాతావరణ రికార్డులను పరిశీలించిన అధ్యయనంలో తేలింది. ఇటీవలి కాలంలో బుందేల్‌ఖండ్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో వేసవి ఉష్ణోగ్రతలు 48 డిగ్రీల సెల్సియస్‌కు చేరుకున్నాయి.

పెరుగుతున్న ఎండలు, నీటి కొరత వల్ల శతాబ్దాల నాటి కుల వివక్ష తీవ్రమవుతోందని స్థానికులు, పరిశోధకులు చెబుతున్నారు. పరిమితంగా ఉన్న నీటి వనరుల కోసం ఎక్కువ కుటుంబాలు పోటీ పడుతుండడంతో మొదటి నుంచీ నీటిని పొందడంలో అడ్డంకులు ఎదుర్కొంటున్న దళితులు ఇప్పుడు ఆ వివక్షను మరింత ఎక్కువగా ఎదుర్కొన్నట్లు కనిపిస్తోంది.

వివక్ష లేదంటున్న అగ్రవర్ణాలు

ఈ విధంగా కుల వివక్షను అగ్రవర్ణాల వారు అనుభవిస్తున్న దళితులపై మోపుతున్నారు. వారు నీటిని పొందడంలో ఎదుర్కొంటున్న కష్టాలు, దీర్ఘకాలిక కుల వివక్షకు సంబంధించి ఉన్న అనేక అంశాలను ప్రతిబింబిస్తాయి. ఈ పరిస్థితి కేవలం వ్యక్తిగత అనుభవాలు మాత్రమే కాకుండా, భారతదేశంలో కుల వ్యవస్థ మరియు ఆర్థిక అసమానతలపై కూడా ప్రభావం చూపిస్తున్నాయి.

కులాల మధ్య వివక్ష, నీటి కొరతతో కలిసిపోయి, సమాజంలో విభజనలను మరింత పెంచుతోంది. అంతేకాకుండా, ఈ ప్రాంతంలో నీటి కొరత అనేక ఆరోగ్య సమస్యలకు దారితీస్తోంది. నీటి లభ్యతలో ఈ అసమానతలు, దళితుల ఆరోగ్యంపై తీవ్ర ప్రభావం చూపిస్తున్నాయి, ఇది అనేక ఇతర సామాజిక సమస్యలకు కూడా దారితీస్తుంది.

ఈ పరిస్థితి ప్రభుత్వానికి, సమాజానికి సవాలుగా మారింది. నీటి సరఫరా వ్యవస్థలను పునరుద్ధరించడం, కుల వివక్షను నిర్మూలించడం, మరియు సమానత్వాన్ని ప్రోత్సహించడం వంటి చర్యలు తీసుకోవాల్సి ఉంది. ఇది కేవలం నీటి సమస్యలను పరిష్కరించడమే కాకుండా, సమాజంలో సమానత్వాన్ని కూడా ప్రోత్సహించాలి.

అంతేకాకుండా, ఈ సమస్యలను పరిష్కరించే మార్గాలను వెతుకుతూ, మమత వంటి మహిళలు తమ సమాజంలో మార్పు తీసుకురావడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు. వారి పోరాటం, కుల వ్యవస్థకు వ్యతిరేకంగా ఒక చిహ్నంగా మారింది. బుందేల్‌ఖండ్‌లోని నీటి సమస్యలు, కుల వివక్షతో కలిసిపోయి, భారతదేశంలో సమాజానికి సవాలుగా మారాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించడానికి సమాజం మొత్తం కృషి చేయాల్సిన అవసరం ఉంది.

నీటి రక్షణ, కుల వివక్ష నిర్మూలన, మరియు సామాజిక సమానత్వం వంటి అంశాలు, సమాజం అభివృద్ధిలో కీలకమైనవి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించడంలో ప్రభుత్వం, స్థానిక సంస్థలు, మరియు ప్రజల అందరూ భాగస్వామ్యంగా పనిచేయాలి. ఈ విధంగా, మమత వంటి వ్యక్తులు తమ సమాజంలో మార్పు తీసుకురావడానికి, వారి హక్కుల కోసం పోరాడటానికి ప్రేరణ పొందుతారు.