طرح جدید وزارت جهاد کشاورزی برای تولید علوفه در اراضی دیم با هدف کاهش قیمت گوشت، بار دیگر وابستگی دامداری ایران به خوراک وارداتی را در مرکز توجه قرار داده است.
تهران، ایران ۱۱ ژوئیه ۲۰۲۶ ALN: طرح جدید وزارت کشاورزی ایران برای کاهش قیمت گوشت قرمز بهویژه در شرایط اقتصادی کنونی که نوسانات ارزی و افزایش هزینههای تولید فشار زیادی بر خانوارها وارد کرده، میتواند یک گام مهم بهسوی بهبود وضعیت معیشتی مردم باشد. مسئولان این وزارتخانه بر این باورند که افزایش تولید علوفه میتواند هزینه تمامشده گوشت را کاهش دهد. با این حال، کارشناسان بارها تأکید کردهاند که حتی در صورت موفقیت برنامه توسعه علوفه دیم، بدون اصلاح الگوی پرورش دام و استفاده از گونههای سازگار با اقلیم ایران، کاهش پایدار قیمت گوشت دور از دسترس خواهد بود.
برای فهم بهتر وضعیت بازار گوشت، کافی است زنجیره تولید گوشت را بررسی کنیم. امروزه، بر اساس آمارهای وزارت جهاد کشاورزی، حدود ۷۰ درصد هزینه تولید گوشت و سایر محصولات پروتئینی به خوراک دام اختصاص دارد. این خوراک عمدتاً وابسته به واردات است و بهبیاندیگر، از هر هزار تومان قیمت گوشت، حدود ۷۰۰ تومان به تأمین علوفه و نهادههای خوراکی مربوط میشود. در سالهای اخیر، دامداری ایران بیش از گذشته به خوراک وارداتی وابسته شده و با افزایش نرخ ارز، رشد قیمت جهانی نهادهها و مشکلات واردات، هزینه تولید دام و طیور بهشدت بالا رفته است.
دامداران میگویند که فقط در یک سال گذشته، قیمت خوراک دام تا پنج برابر افزایش یافته و همین مسئله فشار سنگینی بر تولیدکنندگان وارد کرده است. سالانه میلیاردها دلار ارز برای واردات خوراک دام از کشور خارج میشود؛ رقمی که اگر بخشی از آن در داخل تأمین شود، هم هزینه تولید کاهش مییابد و هم امنیت غذایی کشور تقویت خواهد شد. این وابستگی به واردات نهتنها باعث افزایش هزینهها میشود بلکه امنیت غذایی کشور را نیز به خطر میاندازد.
بهمنظور کاهش این وابستگی و هزینهها، وزارت جهاد کشاورزی اکنون راهکار خود را در توسعه کشت دیم علوفه جستوجو میکند. مسئولان این وزارتخانه معتقدند که استفاده از کشاورزی حفاظتی، بذرهای مقاوم به خشکی، مدیریت رطوبت خاک و فناوریهای نوین میتواند تولید علوفه در اراضی دیم را چند برابر کند. بر اساس این نگاه، افزایش تولید داخلی علوفه علاوه بر کاهش وابستگی به واردات، هزینه خوراک دام را پایین آورده و درنهایت به کاهش قیمت گوشت منجر خواهد شد.
با این حال، برخی متخصصان نسبت به میزان موفقیت این برنامه تردید دارند. آنها معتقدند که میانگین بارندگی ایران کمتر از حد مطلوب برای کشت دیم است و نمیتوان صرفاً بر افزایش تولید در این بخش حساب باز کرد. در برابر این دیدگاه، گروه دیگری از کارشناسان به تجربه کشورهایی مانند ترکیه و قزاقستان اشاره میکنند که با اصلاح بذر، مکانیزاسیون و کشاورزی حفاظتی توانستهاند حتی در شرایط کمآبی نیز تولید دیم را توسعه دهند.
به نظر میرسد موفقیت این طرح نه به اصل ایده، بلکه به نحوه اجرا، سرمایهگذاری، آموزش کشاورزان و استمرار حمایتهای فنی وابسته باشد. این عوامل میتوانند بهطور مستقیم بر میزان تولید علوفه و در نتیجه بر هزینههای تولید گوشت تأثیر بگذارند.
با فرض اینکه برنامه وزارت جهاد کشاورزی برای افزایش تولید علوفه داخلی با تقویت دیمکاری موفق شود، همچنان این پرسش اساسی باقی میماند که آیا ساختار دامداری کشور نیز متناسب با شرایط اقلیمی ایران طراحی شده است؟ ایران طی دهههای گذشته به سمت دامداری صنعتی مبتنی بر خوراک دستی حرکت کرده و سهم دامهایی که میتوانند از پوشش گیاهی فقیر و مراتع کم بازده استفاده کنند، بهتدریج کاهش یافته است. به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، کاهش هزینه تولید تنها از مسیر افزایش علوفه نمیگذرد؛ بلکه انتخاب دام سازگار با اقلیم نیز بخشی از راهحل است.
درحالیکه بسیاری از کشورهای خشک و نیمهخشک جهان سرمایهگذاری گستردهای روی پرورش شتر انجام دادهاند، این ظرفیت در ایران همچنان کمتر مورد توجه قرار گرفته است. شتر نسبت به گاو و حتی بسیاری از نژادهای گوسفند، به آب بسیار کمتری نیاز دارد و میتواند از گیاهان مرتعی و بوتههایی تغذیه کند که برای سایر دامها قابلاستفاده نیست. همین ویژگی باعث میشود وابستگی آن به خوراک وارداتی بهمراتب کمتر باشد.
ایران با برخورداری از پهنههای وسیع بیابانی و نیمه بیابانی، یکی از مستعدترین کشورهای منطقه برای توسعه صنعت شترداری محسوب میشود. اما فعالان این حوزه معتقدند که نبود تسهیلات بانکی، ضعف زنجیره فرآوری، محدود بودن کشتارگاههای تخصصی، کمبود صنایع بستهبندی و نبود برنامههای تشویقی موجب شده این ظرفیت اقتصادی همچنان مغفول بماند. کارشناسان معتقدند اگر در کنار توسعه تولید علوفه، برنامهای برای گسترش پرورش شتر، اصلاح نژاد، توسعه صنایع فرآوری و فرهنگسازی درباره مصرف گوشت شتر تدوین شود، بخشی از فشار وارد بر بازار گوشت قرمز کاهش خواهد یافت.
چنین رویکردی علاوه بر کاهش وابستگی به خوراک وارداتی، با شرایط اقلیمی خشک ایران نیز سازگاری بیشتری دارد و میتواند به افزایش تولید داخلی پروتئین با هزینه کمتر کمک کند. در نهایت، برای دستیابی به کاهش پایدار قیمت گوشت، نیاز به یک رویکرد جامع و چندوجهی است که شامل اصلاح ساختار دامداری، افزایش تولید علوفه، و توسعه دامهای مناسب با شرایط اقلیمی باشد. این امر مستلزم همکاری نزدیک وزارت جهاد کشاورزی، کشاورزان و دامداران، و همچنین سرمایهگذاران بخش خصوصی است تا بتوانند به یک راهحل پایدار برای بحران قیمت گوشت دست یابند.
در این راستا، اهمیت توجه به آموزش دامداران و کشاورزان در زمینههای نوین کشاورزی و دامداری نیز نباید نادیده گرفته شود. برگزاری دورههای آموزشی و کارگاههای تخصصی میتواند به بهبود مهارتهای فنی و مدیریتی این افراد کمک کند و در نتیجه به افزایش بهرهوری و کاهش هزینهها منجر شود. دولت و وزارت جهاد کشاورزی باید با ایجاد زیرساختهای لازم و حمایت از انتقال فناوریهای نوین به این بخش، زمینه را برای رشد و توسعه پایدار صنعت دامداری فراهم کنند.
علاوه بر این، توجه به بازارهای داخلی و خارجی و ایجاد شبکههای توزیع مؤثر نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. با توجه به نوسانات قیمت و تقاضای بازار، ایجاد یک سیستم توزیع منسجم و کارآمد میتواند به حفظ قیمتها و جلوگیری از نوسانات شدید کمک کند. در نهایت، با توجه به شرایط اقتصادی و اجتماعی کشور، نیاز به یک برنامهریزی جامع و یکپارچه برای مدیریت منابع طبیعی، بهبود زیرساختها و تقویت زنجیره تأمین و توزیع محصولات دامی حس میشود.
در پایان، میتوان گفت که طرح جدید وزارت کشاورزی برای کاهش قیمت گوشت قرمز، اگرچه میتواند به عنوان یک ابتکار مثبت در نظر گرفته شود، اما تحقق آن نیازمند یک رویکرد جامع و همکاری بین تمامی ذینفعان است. با توجه به چالشهای موجود، از جمله وابستگی به واردات، تغییرات اقلیمی و نیاز به اصلاح ساختار دامداری، این طرح باید بهصورت دقیق و با در نظر گرفتن تمامی جوانب اجرایی شود تا به نتایج مطلوب و پایدار منجر شود.
To learn more about the latest developments in Economy, stay updated with our exclusive reports and analyses on AiLensNews.
