सांगलीतील जन्म-मृत्यू दाखल्यांची प्रक्रिया: नागरिकांचा असंतोष

मुंबई, भारत २२ जुलै, २०२६ ALN: सांगली : जन्म-मृत्यू नोंदणी व दाखल्यांची प्रक्रिया अधिक पारदर्शक व सुरक्षित करण्याच्या नावाखाली राज्य आरोग्य विभागाने 'सिव्हिल रजिस्ट्रेशन सिस्टीम' (सीआरएस) पोर्टलवर महत्त्वाचे बदल लागू केले आहेत. या बदलांचा उद्देश नागरिकांना अधिक सुरक्षित आणि विश्वासार्ह सेवा प्रदान करणे आहे, परंतु यामुळे काही समस्याही निर्माण झाल्या आहेत.

महापालिकेकडे जन्म-मृत्यूची नोंदणी असली तरी नव्याने दाखले देताना जुने (२०२४ पूर्वीचे) दाखले देण्याची सक्ती संबंधित नागरिकांवर केली आहे. जुना दाखला उपलब्ध नसल्यास नव्याने दाखला मिळत नाही. या नव्या नियमामुळे अनेक नागरिकांना अडचणींचा सामना करावा लागत आहे. विशेषतः, जे लोक त्यांच्या जन्म किंवा मृत्यूच्या नोंदींचा जुना दाखला मिळवण्यात अयशस्वी झाले आहेत, त्यांना नवीन दाखल्यासाठी आवश्यक असलेल्या कागदपत्रांची जुळणी करण्यात अडचण येत आहे. परिणामी ८ हजारावर अर्ज प्रलंबित आहेत, ज्यामुळे शासकीय कामे, शाळा प्रवेशासंदर्भातील कागदपत्रांची जुळणी होईना झाली आहे. त्यामुळे नागरिकांमध्ये मोठा असंतोष आहे.

राज्य आरोग्य विभागाने सर्व जिल्हा आरोग्य अधिकारी, जिल्हा निबंधक तसेच महानगरपालिका आणि नगरपालिका जन्म-मृत्यू नोंदणी अधिकाऱ्यांना परिपत्रकाद्वारे सूचनांची अंमलबजावणी करण्याचे आदेश दिले आहेत. जुन्या नोंदी सीआरएस पोर्टलवर अपलोड करताना संबंधित जुना जन्म अथवा मृत्यू दाखला, नोंदणी रजिस्टरची प्रत आणि आवश्यक कागदपत्रे स्कॅन करून अपलोड करणे बंधनकारक आहे. यामुळे प्रक्रिया अधिक कठीण झाली आहे, कारण नागरिकांना आवश्यक कागदपत्रे मिळवण्यासाठी अधिक वेळ आणि प्रयत्नांची आवश्यकता आहे.

याशिवाय जन्म प्रमाणपत्रातील बालकाचे नाव, जन्म किंवा मृत्यूची तारीख, वेळ, ठिकाण आदी तपशीलांमध्ये दुरुस्ती करताना कायद्यातील तरतुदींचे काटेकोर पालन करण्याच्या सूचनाही आहेत. या सर्व सूचना आणि नियमांचे पालन करणे नागरिकांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे, कारण जन्म किंवा मृत्यू दाखल्यांचा वापर विविध सरकारी आणि खाजगी सेवांसाठी आवश्यक असतो.

भारत सरकारच्या निबंधक जनरल कार्यालयाच्या २५ जून २०२६ च्या आदेशानुसार सीआरएस पोर्टलवर सुरक्षा बळकट करण्यासाठी एकाच युझर आयडी आणि पासवर्डचा वापर करून एकाच वेळी अनेक संगणक किंवा ब्राउझरवर लॉगिन करण्यास बंदी आहे. यामुळे डेटा सुरक्षेच्या दृष्टिकोनातून काही प्रमाणात फायदा होऊ शकतो, पण यामुळे प्रक्रिया अधिक जटिल झाली आहे. यापुढे कार्यालयीन गरजेनुसार 'रोल बेस्ड युझर मॅनेजमेंट' सुविधेद्वारे अतिरिक्त अधिकृत युझर आयडी तयार करता येणार असले, तरी पण त्यावर केवळ चालू जन्माच्या नोंदी करता येतात. त्यातही जन्म झाल्यापासून केवळ दहा दिवसांच्या नोंदी करता येतात. मृत्यू नोंदी करता येत नाही. ॲड ओल्ड ईव्हेंट हा टॅबच नसल्यामुळे जुन्या नोंदी करता येत नाही.

या सर्व बदलांनी नागरिकांच्या जीवनावर मोठा परिणाम झाला आहे. अनेक नागरिकांनी याबाबत चिंता व्यक्त केली आहे आणि त्यांनी सरकारकडे या प्रक्रियेत सुधारणा करण्याची मागणी केली आहे. विशेषतः, शाळेतील प्रवेशाच्या काळात, जेव्हा अनेक पालकांना त्यांच्या मुलांच्या जन्म प्रमाणपत्रांची आवश्यकता असते, तेव्हा ही प्रक्रिया अधिक गडबडीत झाली आहे. शाळा प्रवेशाच्या कागदपत्रांची जुळणी होईना झाल्यास, विद्यार्थ्यांना शाळेत प्रवेश मिळवण्यात अडचणी येऊ शकतात, ज्यामुळे त्यांच्या शिक्षणावर परिणाम होऊ शकतो.

सरकारने या समस्यांवर लक्ष द्यावे लागेल आणि नागरिकांच्या अडचणी सोडविण्यासाठी उपाययोजना करावी लागेल. नागरिकांना अधिक सोप्या आणि जलद प्रक्रियेसाठी आवश्यक असलेल्या सुविधा उपलब्ध करून देणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. यामध्ये जुने दाखले मिळवण्याची प्रक्रिया सुलभ करणे, आवश्यक कागदपत्रांची जुळणी करण्याची सुविधा उपलब्ध करणे, आणि नागरिकांच्या अडचणींवर त्वरित प्रतिसाद देणे यांचा समावेश असावा लागेल.

सांगलीतील या समस्येचा व्यापक परिणाम होऊ शकतो, कारण जन्म-मृत्यू दाखल्यांचा वापर विविध सरकारी योजनांसाठी, ओळख प्रमाणपत्रांसाठी, आणि इतर महत्त्वाच्या सेवांसाठी आवश्यक असतो. त्यामुळे, या प्रक्रियेत सुधारणा न केल्यास, नागरिकांच्या जीवनावर दीर्घकालीन परिणाम होऊ शकतो.

अशा परिस्थितीत, सरकारने याबाबत तातडीने उपाययोजना करणे आवश्यक आहे. नागरिकांच्या समस्यांचे निराकरण करणे आणि त्यांच्या जीवनातील अडचणी कमी करणे हे सरकारचे कर्तव्य आहे. यामध्ये, सरकारने या प्रक्रियेत पारदर्शकता आणि कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी आवश्यक असलेले सर्व उपाययोजना करणे आवश्यक आहे.

अखेर, जन्म-मृत्यू दाखल्यांच्या प्रक्रियेत सुधारणा करण्यासाठी सर्व संबंधित पक्षांनी एकत्र येऊन काम करणे आवश्यक आहे. स्थानिक प्रशासन, आरोग्य विभाग, आणि नागरिकांनी एकत्र येऊन या समस्यांवर चर्चा केली पाहिजे आणि यावर उपाय शोधले पाहिजेत. यामुळे, नागरिकांच्या समस्यांचे निराकरण होईल आणि त्यांना आवश्यक असलेल्या सेवांचा लाभ घेता येईल.

सांगलीतील जन्म-मृत्यू दाखल्यांच्या प्रक्रियेत सुधारणा करण्याच्या या आव्हानांना तोंड देताना, स्थानिक प्रशासनाने नागरिकांच्या समस्या समजून घेणे आणि त्यांना आवश्यक असलेल्या सेवांचे सुलभ वितरण सुनिश्चित करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. या प्रक्रियेत नागरिकांच्या सहभागाला प्रोत्साहन देणे आणि त्यांच्या अनुभवांवर आधारित उपाययोजना करणे आवश्यक आहे. यामुळे, लोकांच्या विश्वासाला बळकटी मिळेल आणि सरकारच्या कार्यप्रणालीत सुधारणा होईल.

याशिवाय, जन्म-मृत्यू दाखल्यांची प्रक्रिया अधिक सुलभ करण्यासाठी तंत्रज्ञानाचा वापर करणे आवश्यक आहे. डिजिटल तंत्रज्ञानाच्या मदतीने, नागरिकांना त्यांच्या कागदपत्रांची जुळणी करण्यासाठी अधिक सुलभ आणि जलद उपाय उपलब्ध करून देणे शक्य आहे. यामध्ये ऑनलाइन अर्ज प्रक्रियेची सुलभता, आवश्यक कागदपत्रांची डिजिटल साठवण, आणि नागरिकांच्या अडचणींवर त्वरित प्रतिसाद देणारे ग्राहक सेवा केंद्र यांचा समावेश असावा लागेल.

अशा प्रकारे, सरकारने या प्रक्रियेत सुधारणा करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या सर्व उपाययोजना करणे आवश्यक आहे. नागरिकांच्या समस्यांचे निराकरण करणे आणि त्यांच्या जीवनातील अडचणी कमी करणे हे सरकारचे कर्तव्य आहे. यामध्ये, सरकारने या प्रक्रियेत पारदर्शकता आणि कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी आवश्यक असलेले सर्व उपाययोजना करणे आवश्यक आहे.

अखेर, जन्म-मृत्यू दाखल्यांच्या प्रक्रियेत सुधारणा करण्यासाठी सर्व संबंधित पक्षांनी एकत्र येऊन काम करणे आवश्यक आहे. स्थानिक प्रशासन, आरोग्य विभाग, आणि नागरिकांनी एकत्र येऊन या समस्यांवर चर्चा केली पाहिजे आणि यावर उपाय शोधले पाहिजेत. यामुळे, नागरिकांच्या समस्यांचे निराकरण होईल आणि त्यांना आवश्यक असलेल्या सेवांचा लाभ घेता येईल.