چرا مادران در تهران شیردهی را متوقف می‌کنند

تهران، ایران ۱۷ ژوئیه ۲۰۲۶ ALN: به گزارش خبرگزاری مهر، پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی تهران دریافتند که اکثر مادران در تهران خودشان تصمیم می‌گیرند چه زمانی شیردهی را متوقف کنند، اما بسیاری از آنها به روش‌های سنتی و توصیه‌های خانوادگی متکی بودند تا متخصصان مراقبت‌های بهداشتی. این یافته‌ها بر نیاز به راهنمایی‌های حساس فرهنگی برای کمک به خانواده‌ها در جهت عبور از این مرحله مهم از رشد کودک تأکید می‌کند.

چرا این مطالعه انجام شد

شیردهی به دلیل مزایای سلامتی‌اش به طور گسترده شناخته شده است. این مزایا شامل تقویت سیستم ایمنی بدن کودک، کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های مزمن در آینده و بهبود ارتباط عاطفی بین مادر و فرزند می‌شود. با این حال، اطلاعات بسیار کمتری در مورد چگونگی تصمیم مادران برای قطع شیردهی و حمایت‌هایی که در طول این گذار دریافت می‌کنند، وجود دارد. در حالی که دستورالعمل‌های بهداشتی به شدت بر شروع و حفظ شیردهی تمرکز دارند، روند پایان دادن به شیردهی توجه نسبتاً کمی را به خود جلب کرده است، به ویژه در کشورهای کم‌درآمد و با درآمد متوسط.

این پژوهشگران قصد داشتند درک بهتری از زمانی که مادران در تهران شیردهی را متوقف می‌کنند، چرا این تصمیم را می‌گیرند، از چه روش‌هایی استفاده می‌کنند و از کجا به دنبال مشاوره هستند، داشته باشند. آنها همچنین تجربیات عاطفی مادران را با استفاده از مدل اکولوژیکی اجتماعی بررسی کردند که تأثیرات فردی، خانوادگی، مراقبت‌های بهداشتی و اجتماعی را در نظر می‌گیرد. این مدل به محققان اجازه می‌دهد تا تعاملات پیچیده‌ای را که بر تصمیم‌گیری‌های مادران تأثیر می‌گذارد، بهتر درک کنند.

مطالعه چگونه انجام شد

این مطالعه یک نظرسنجی مقطعی آنلاین بود که بین ماه‌های مارس و اوت ۲۰۲۱ انجام شد. محققان ۴۲۰ مادر دارای فرزند سالم را از ۲۸ مرکز بهداشت عمومی در سراسر تهران استخدام کردند. همه مادران شرکت کننده قبل از قطع کامل شیردهی، فرزند خود را با شیر خود تغذیه کرده بودند. این انتخاب به محققان اجازه داد تا به یک نمونه نماینده از مادرانی که تجربه شیردهی را داشته‌اند، دست یابند.

پرسشنامه شامل ۴۲ سوال بود که موارد زیر را پوشش می‌داد:

• مدت زمان شیردهی
• دلایل قطع شیردهی
• روش‌های مورد استفاده برای قطع شیردهی
• منابع مشاوره و پشتیبانی
• تجربیات جسمی و عاطفی مادران
• واکنش‌های کودکان پس از پایان شیردهی

بسیاری از مادران همچنین نظرات کتبی ارائه دادند که به محققان اجازه می‌داد تجربیات شخصی خود را بهتر درک کنند و به تحلیل عمیق‌تری از احساسات و چالش‌هایی که در این فرآیند با آن مواجه بودند، بپردازند.

پژوهشگران چه چیزی پیدا کردند

به نظر می‌رسد اکثر مادران نزدیک به توصیه‌های بین‌المللی شیردهی را قطع می‌کنند. یافته‌های کلیدی شامل موارد زیر بود:

• ۸۶.۴ درصد از مادران گفتند که تصمیم به قطع شیردهی در درجه اول خودشان بوده است.
• ۵۶.۲ درصد از آنها وقتی فرزندشان بین ۱۸ تا ۲۴ ماهگی بود، شیردهی را به طور کامل قطع کردند.
• بسیاری از مادران گزارش دادند که از شیوه‌های سنتی برای منصرف کردن از شیردهی استفاده می‌کنند.
• ۴۱.۲ درصد مواد تلخ یا چسبنده به سینه خود می‌مالیدند.
• ۳۲.۹ درصد گزارش دادند که در طول فرآیند از شیر گرفتن، بدون نسخه از محصولات دارویی استفاده کرده‌اند.

این یافته‌ها نشان می‌دهد که در حالی که مادران به طور کلی به توصیه‌های بین‌المللی نزدیک هستند، اما همچنان به روش‌های سنتی و فرهنگی برای قطع شیردهی متکی هستند، که می‌تواند پیامدهای بهداشتی و عاطفی مهمی داشته باشد.

خانواده نقش مهمی ایفا کرد

این مطالعه نشان داد که اعضای خانواده و سنت‌های فرهنگی به شدت بر نحوه قطع شیردهی مادران تأثیر می‌گذارند. بسیاری از مادران به جای پیروی از دستورالعمل‌های رسمی بهداشتی، به توصیه‌های اقوام - به ویژه اعضای زن مسن‌تر خانواده - یا باورهای سنتی که نسل به نسل منتقل شده است، تکیه می‌کنند. این وابستگی به سنت‌ها نشان‌دهنده یک الگوی رایج در جوامع مختلف است که در آن خانواده و فرهنگ نقشی کلیدی در تصمیم‌گیری‌های مرتبط با فرزندپروری ایفا می‌کنند.

محققان خاطرنشان کردند که این شیوه‌ها حتی در بین زنان تحصیل‌کرده نیز رایج است، که نشان می‌دهد سنت‌های فرهنگی همچنان بسیار تأثیرگذار هستند. این امر می‌تواند به محدودیت‌های موجود در سیستم‌های بهداشتی و درمانی اشاره کند که به نیازهای فرهنگی و اجتماعی مادران توجه کافی ندارند.

حمایت حرفه‌ای محدود بود

فقط حدود یک سوم از مادران (۳۴.۸ درصد) در طول فرآیند قطع شیردهی با متخصصان مراقبت‌های بهداشتی مشورت کردند. در میان کسانی که به دنبال کمک بودند، اطمینان خاطر عاطفی یکی از دلایل اصلی تماس با ارائه دهندگان خدمات درمانی بود. این نشان‌دهنده شکافی در خدمات مراقبت‌های بهداشتی مادران است، جایی که شروع شیردهی توجه بسیار بیشتری را نسبت به کمک به مادران برای قطع ایمن و راحت شیردهی دریافت می‌کند. به علاوه، این نشان می‌دهد که مادران ممکن است در حین قطع شیردهی به حمایت عاطفی و روانی نیاز داشته باشند که به طور معمول در مشاوره‌های پزشکی ارائه نمی‌شود.

قطع شیردهی اغلب احساسی بود. این فرآیند صرفاً یک تصمیم عملی نبود. بسیاری از مادران تجربه احساسات متفاوتی را توصیف کردند، از جمله:

• تسکین
• غم
• گناه
• درد سینه
• احتقان

این احساسات می‌تواند ناشی از تغییرات هورمونی، نیازهای عاطفی و روانی مادر و همچنین تأثیرات اجتماعی و فرهنگی باشد. برخی از مادران همچنین گزارش دادند که خستگی و نیازهای تغذیه مکرر در تصمیم آنها برای قطع شیردهی نقش داشته است. این موضوع نشان می‌دهد که حمایت از مادران در این مرحله باید شامل درک نیازهای عاطفی و جسمی آنها باشد.

پژوهشگران می‌گویند ارائه دهندگان خدمات درمانی باید قطع شیردهی را به عنوان یک گذار عاطفی که شایسته حمایت است، نه فقط توصیه پزشکی، تشخیص دهند. این تغییر در نگرش می‌تواند به بهبود تجربه مادران در این مرحله کمک کند و به آنها این امکان را بدهد که با احساس اطمینان و آرامش بیشتری این فرآیند را پشت سر بگذارند.

چرا این یافته‌ها مهم هستند

به گفته این پژوهشگران، خدمات سلامت مادر و کودک می‌توانند با گنجاندن مشاوره قطع شیردهی به عنوان بخشی معمول از مراقبت‌های پس از زایمان، از خانواده‌ها حمایت بهتری کنند. این شامل ارائه اطلاعات و راهنمایی‌هایی است که به مادران کمک می‌کند تا فرآیند قطع شیردهی را به طور تدریجی و با خیال راحت انجام دهند. همچنین، این خدمات باید شامل مشاوره در مورد مدیریت ناراحتی سینه و پریشانی کودکان باشد، تا مادران بتوانند با چالش‌های عاطفی و جسمی این گذار بهتر کنار بیایند.

آنها توصیه می‌کنند

• توضیح اینکه چگونه می‌توان قطع تدریجی شیردهی را با خیال راحت انجام داد.
• ارائه مشاوره در مورد مدیریت ناراحتی سینه و پریشانی کودکان.
• ارائه جایگزین‌های مناسب فرهنگی برای شیوه‌های سنتی بالقوه مضر.
• تشویق به مشارکت بیشتر پدران، پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها، ماماها و کارکنان بهداشت جامعه در طول این گذار.

این توصیه‌ها می‌تواند به ایجاد یک رویکرد جامع‌تر و فرهنگی‌تر در ارائه خدمات به مادران کمک کند و به آنها این امکان را بدهد که با اطمینان و آرامش بیشتری این مرحله را پشت سر بگذارند.

محدودیت‌های مطالعه چه بود

پژوهشگران به چندین محدودیت در این تحقیق اذعان کردند: بیشتر شرکت‌کنندگان مادرانی تحصیل‌کرده، با درآمد متوسط و دارای فرزند اول بودند که در مناطق شهری تهران زندگی می‌کردند، بنابراین یافته‌ها ممکن است نمایانگر مادران در مناطق روستایی یا سایر نقاط ایران نباشد. این محدودیت می‌تواند به درک نادرست از وضعیت کلی شیردهی و قطع آن در جامعه منجر شود.

اطلاعات به صورت خودگزارشی جمع‌آوری شده است، به این معنی که برخی از مادران ممکن است وقایع را به طور دقیق به خاطر نداشته باشند یا تحت تأثیر مطلوبیت اجتماعی قرار گرفته باشند. این موضوع می‌تواند بر اعتبار داده‌ها تأثیر بگذارد و نیاز به تحقیقات بیشتر برای تأیید یافته‌ها را نشان دهد.

از آنجا که این مطالعه مقطعی بود، ارتباطات را نشان می‌دهد اما نمی‌تواند علت و معلول را تعیین کند. به عبارت دیگر، نمی‌توان به طور قطعی گفت که چه عواملی به طور مستقیم بر تصمیم‌گیری مادران تأثیر می‌گذارند.

دیدگاه‌های پدران و سایر اعضای خانواده لحاظ نشده است، اگرچه آنها اغلب بر تصمیمات شیردهی تأثیر می‌گذارند. این نقص می‌تواند به درک ناقص از فرآیند قطع شیردهی و تأثیرات آن بر خانواده منجر شود.

خلاصه کلام

این مطالعه نشان می‌دهد که قطع شیردهی در تهران نه تنها توسط تصمیمات شخصی مادران، بلکه توسط سنت‌های خانوادگی، انتظارات فرهنگی و دسترسی محدود به راهنمایی‌های حرفه‌ای نیز شکل می‌گیرد. اگرچه اکثر مادران شیردهی را در حدود سنی که توسط سازمان‌های بین‌المللی بهداشتی توصیه شده است، متوقف کردند، اما بسیاری از آنها به شیوه‌های سنتی و توصیه‌های غیررسمی متکی بودند. این یافته‌ها می‌توانند به عنوان یک نقطه شروع برای توسعه برنامه‌های آموزشی و حمایتی برای مادران در این زمینه مورد استفاده قرار گیرند.

پژوهشگران نتیجه می‌گیرند که ادغام مشاوره قطع شیردهی با توجه به فرهنگ در مراقبت‌های بهداشتی معمول مادر و کودک می‌تواند این گذار مهم زندگی را برای مادران و کودکان ایمن‌تر و کم‌استرس‌تر کند. با توجه به اهمیت این مرحله در رشد کودک و سلامت مادر، نیاز به توجه بیشتری به این موضوع در سیاست‌گذاری‌های بهداشتی و اجتماعی احساس می‌شود.